تاب آوری چیست و چگونه سنجیده می شود

تاب آوری چیست و چگونه سنجیده می شود

تاب آوری به عوامل و فرایندهایی اطلاق می شود که رشد جسمی و روان شناختی را از خطر گرفتاری به رفتارهای مشکل زا و آسیب روان شناختی محافظت می کند و علی رغم وجود شرایط ناگوار، به پیامدهای سازگارانه منتهی می شود. تاب آوری به زبان ساده عبارت است از: تطابق مثبت در واکنش به شرایط ناگوار (۷) تاب آوری، که ” مقاومت در برابر استرس” (۸) یا ” رشد پس ضربه ای” (۹) نیز نامیده شده است، در امتداد یک پیوستار با درجات متفاوت از مقاومت در برابر آسیب های روان شناختی قرار می گیرد( ۱۰).

محققان تاب آوری و آسیب پذیری را دو قطب یک پیوستار می دانند. آسیب پذیری به افزایش احتمال پیامدهای منفی در برابر خطرات اطلاق می شود. تشخیص بین آسیب پذیری و تاب آوری در جدول شماره ۱ نشان داده شده است.

جدول (۱): ترسیم پیامدهای رفتاری نوجوانان

خطر بالا

خطر پایین

پیامدها

تاب آوری B

رشد عادی A

پیامد مثبت

اسیب پذیری D

نقص در ارزیابی و اندازه گیری خطرC

پیامد منفی

در خانه A که پیامد مثبت در شرایط خطر پایین وجود دارد، رشد عادی رخ داده است. در خانه B که شرایط پرخطر پیامد مثبت رخ داده، حوزه سازه تاب آوری قرار می گیرد. در خانه D که نشان از پیامد منفی در شرایط پرخطر دارد، حوزه آسیب پذیری و نظریه خطر است. در خانه C که پیامد منفی در شرایط کم خطر رخ داده، احتمال ارزیابی و اندازه گیری ناقص خطرات وجود دارد(۱۱). | فردی که دارای تاب آوری است، چاره ساز و انعطاف پذیر است و مطابق تغییرات محیطی خود را وفق می دهد و بعداز برطرف شدن عوامل فشار را به سرعت به حالت بهبودی باز می گردد. افرادی که در انتهای سطح پایین تاب آوری هستند (بر روی پیوستار از تاب آوری بالا تا تاب آوری پایین قرار دارند) به میزان کمی خودشان را با موقعیت های جدید وفق می دهند، در واقع این افراد به کندی از موقعیتهای فشار را به حالت عادی و طبیعی بهبود می یابند(۱۲). به اعتقاد ارک و همکاران (۲۰۰۸) (۱۳)، افرادی که دارای تاب آوری هستند، اغلب با ایجاد هیجانات مثبت پس از رویاروییهای فشار را به حالت طبیعی باز می گردند. افراد تاب آور بدون این که سلامت روان شان کاهش یابد و دچار بیماری روانی شوند، نه تنها رویدادهای فشارزا را پشت سر می گذارند؛ بلکه در بعضی موارد با وجود تجارب سخت پیشرفت نموده و کامیاب می شوند (۱۴). مطالعه توگاد و فردریکسون (۲۰۰۴)، اینزلیچت” و همکاران (۲۰۰۶) و فریبرگ و همکاران (۲۰۰۶) نشان میدهد که در نتیجه فرایند تاب آوری، رویدادها و تاثیرات ناگوار زندگی می تواند اصلاح، تعدیل و حتی ناپدید شوند(۱۵). این امر به خوبی نشان دهنده اهمیتی است که تاب آوری می تواند در زندگی افراد داشته باشد.

در دو دهه اخیر، تاب آوری و عوامل بازدارنده و تقویت کننده آن از مباحث اصلی در پژوهش های مربوط به کودکان و نوجوانان بوده است. تاب آوری فرایندی است که طی آن، نوجوانان در معرض خطر به حس توانمندی مجهز می شوند و بنابراین در بیشتر موارد، باعث جلوگیری از رفتارها و تفکرات خودشکن و منفی می شود. از دهه ۱۹۷۰ مشاهده کودکانی که در شرایط ناگوار رشد کرده بودند؛ ولی رفتار منحرف و بیمارگونه نشان نداده بودند، موجب شد به جای پژوهش درباره عوامل خطرزای ایجاد کننده مشکلات رفتاری، عوامل حمایتی (مانند ویژگی ها، شرایط و موقعیت ها) مورد بررسی قرار گیرد، که به نظر می رسد پیامدهای منفی را تغییر می دهند و افراد را قادر می سازند تا فشارهای زندگی را در کنترل داشته باشند (۱۶). بسیاری از جوامع در سطوح محلی و ملی به شناسایی عوامل موثر بر تاب آوری و به دنبال آن، طراحی برنامه های درمانی و ارتقای توانایی های لازم در نوجوانان اقدام کرده اند. شاید تمایل زیاد به پژوهش های تاب آوری به این دلیل باشد که عوامل محافظت کننده نقش پر اهمیتی را در زندگی فرد ایفا می کنند. از سوی دیگر، این دیدگاه بر توانمندی ها، ظرفیت ها، امید و قدرت فرد تمرکز دارند. هم چنین عوامل محافظت کننده به عنوان سپری علیه رفتارهای خطرزا و پیامدهای همراه با آنها مطرح هستند(۱۷).

ابزارهای مختلفی به منظور سنجش و ارزیابی تاب آوری توسط محققان ساخته شده است. از آن میان می توان به مقیاس تاب آوری کانر و دیویسون (۲۰۰۳)، مقیاس تاب آوری کیم (۲۰۰۳)، (۲۰۰۳)، مقیاس تاب آوری اوشیو و همکاران (۲۰۰۳) و مقیاس تاب آوری بزرگسالان فرایبورگ و همکاران (۲۰۰۳) اشاره کرد. در تحقیقات مرتبط با سنین نوجوانی در ایران، بیش از همه از مقیاس تاب آوری کانر و دیویسون (۲۰۰۳) استفاده شده است که محمدی (۱۸) آن را برای استفاده در ایران انطباق داده است.

انگار” و لیبتبرگ (۲۰۰۹) (۱۹) مقیاس تاب آوری کودک و نوجوان – ۲۸ را به عنوان یک ابزار تفکیک برای کشف منابع فردی، ارتباطی، بافتی(تاب آوری) طراحی کرده اند که برای نوجوانان سنین ۱۲ تا ۲۳ سال قابل اجراست این مقیاس شامل ۲۸ ماده بوده که پاسخ دهندگان میزان توافق شان را با هر کدام از ماده ها در مقیاس لیکرت که از دامنه اصلا = ۱) تا (خیلی زیاد = ۵) گسترده است، نشان میدهند.

پرسشنامه عوامل حمایت کننده فردی توسط اسپرینگر و فیلیپس (۱۹۹۷) (۲۰) ساخته شده است. این فهرست برای دوران نوجوانی طراحی گردیده است. نسخه اصلی آن، شامل ۷۱ عبارت و دارای سه مقیاس تعهد اجتماعی، صلاحیت فردی و صلاحیت اجتماعی می باشد. ضریب آلفای کل فهرست عوامل حمایت کننده فردی (IPFI) توسط سازندگان آن ۹۳/۰ به دست آمده است.

 

منبع:

کازرونی زند، بهناز؛ سپهری شاملو، زهره و میرزاییان، بهرام(۱۳۹۲). بررسی ویژگی های روان سنجی مقیاس تاب آوری کودک و نوجوان-۲۸ در جمعیت ایرانی: روایی و پایایی. دوره ۲، شماره ۳٫

مطلب پیشنهادی

اضطراب مدرسه چیست

اضطراب مدرسه چیست: نشانه ها و علت شناسی

اضطراب مدرسه چیست: نشانه ها و علت شناسی امروزه ارزشیابی پیشرفت تحصیلی و شناسایی عوامل …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو + چهارده =